AMERİKADAKİ YETKİN MÜHENDSİLİK SİSTEMİ

AMERİKA’ DA PROFESYONEL İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ

 

Kuzey Amerika'da inşaat piyasasını tanımak için öncelikle kendi kültürümüzden bir atasözümüzü anımsayalım
Aklın varsa bir başka akılla dost ol da, işlerini danışarak yap... Mevlana

Kuzey Amerika'da inşaat sistemi tamamı ile bu sözün uygulamaya geçirilmesidir sanki, zira kendi konularında uzmanlaşmış olan danışman ve taşeron firmalar ile tamamlanmaktadır inşaatlar. Kısaca açıklayacak olursak hemen inşaatın her tür aktivitesi için ayrı bir danışmanlık veya taşeron firma devrededir. Kanunlar bazında sorumluluklarda firmanın uzman oldukları konulardadır. Bu sebep ile Kuzey Amerika'da firmalarda çalışan eleman sayısı ortalama 10 – 30 kişidir. Büyük firmalarda genel olarak çalışan sayısı 70 den yukarı olabilir.

Uzmanlıklaşma esasında sadece mühendisler için değil aynı zamanda tekniker ve işçiler içinde gereklidir. Örnek olarak verecek olursak sendikalı bir elektrikçinin de kanunlar bazında lisansı olması gerekmekte ve bu lisans için belli bir süre en az 4 – 5 yıl elektrikçi olarak çalışma şartı aranmaktadır. Bu durumda kuzey Amerika şantiyelerinde 20 – 30 yıllık elektrikçiler saatine 20 – 30 dolar civarı maaş alırken. 2 - 3 yıllık “çırak” elektrikçiler şantiyelerde görülmektedir. Uzmanlık bir yandan ek iş sahası açarken diğer yandan uzman firmaların kurmuş olduğu odalar ile sektör çeşitli tarafları ile kontrol altına alınmış sorumluluklar tam olarak kanunlar bazında belirlenmiş olmaktadır.

İnşaat Mühendisliği Zemin mekaniği, Liman, Yapı, Su, Malzeme, Çevre, Ulaşım, Yapı takviyesi ve bakım, İnşaat maliyet mühendisliği olarak ayrılabilir. Bu ayrım dünyada ve ülkemizde hemen hemen aynı olarak kabul edilmesine karşın, fark uygulamalarda gerçekleşmektedir. Unutulmaması gereken bir şeyde bu ayrımların kendi içinde tekrardan başka uzmanlık konularına ayrılmasıdır. Örnek verecek olursak beton ve demir testleri için ayrı bir danışmanlık firması ile bunların yerinde kontrolü için projeyi çizen statik firmasının alt danışman firmaları bile farkı uzmanlık alanları olarak algılanır. Kısaca Türkiye'de saha mühendisi olarak çalışan arkadaşların işlerini burada profesyonel danışman firmalar yapmakta, her projenin proje müdürlüğünü yine proje idaresi firmalarınca tamamlanmakta her danışman firma profesyonelce hazırlanmış yazılı raporlar ile kanunlar karşısında sorumlulukları kendilerinin ait olduğu işverene karşı almaktadırlar. Durum böyle olunca ülkemizde önemsiz ayrıntı olarak görülen işler önem kazanmakta ya da “ bir şekilde yapalım “ türünden yaklaşımlar şantiyelerde uygulanamamaktadır.

Odalar ve görevlerine kısaca bir bakacak olursak Kuzey Amerika'da çeşitli odalar mevcuttur. Odaların görevi daha çok kendine ait olan meslek sahip ve kuruluşlar arasında dayanışma ve hak koruma konularında birliktelik sağlamaktır. Birden çok odaya üye olmak firmanın faaliyet alanı ile ilgilidir. Tıpkı danışmanlık firmaları gibi odalarda tekrardan alt gruplara ayrılabilir.. Örnek verecek olursak Canada inşaat birliğinin altında Toronto inşaat birliği onunda altında Toronto sıvacılar birliği, Toronto inşaat demircileri birliği, Toronto kalıpçılar birliği vb..Bunlara ek olarak profesyonel birlikler mevcuttur Profesyonel mühendisler birliği, Proje idaresi birlikleri vb...

Odaların görevleri ve sorumluluk alanlarına yakından bakacak olursak Odalar genel olarak kar amacı gütmeyen firmalar olup asıl amaçları sektördeki kişi ve kuruluşlara yardım etmektir. Bu yardımlar şu şekilde sıralanabilir.

Ø Sosyal sigortalar ile ilişkiler, vergi dairesi ile olan ilişkiler, devletin ihale kanunu ile olan ilişkiler
Ø Eğitimsel amaçlar, gençlerin girmek istedikleri sektöre atması gerek adımlar ve yol göstermeler
Ø Dergi çıkartarak sektöre ait bilgilendirmeler
Ø Kanuni dokümanlar ve bunların firmalarca kullanılmasını sağlamak
Ø Sektörün uzun ve kısa vade üzerindeki durumu ile ilgili bilimsel araştırmalar
Ø Dışarıdan ithalat yapma veya yabancı firmaların ülke içinde yapılanması için yol gösterme
Ø Firma veya tüzel kişilerin ödüllendirilmesi

Birazda sendikalara deyinecek olursak sendikalar işçilerin haklarını koruma ve onların hak ettikleri maaşları sağlamak için kurulan kurumlardır. Bu kurumlar ana birlik olan sendikadan sonra tıpkı odalar gibi meslek sınıflarına göre dallara ayrılabilir meslek sınıfına ayrılan dallar tekrardan işçi ücretlerinin farklılıklar göstermesi sebebi ile bölgesel olarak ayrılır. Örneğin Toronto duvar işçileri sendikası, Toronto demir işçileri sendikası vb.. Uygulamada farklarda olsa sendikalar ülkemizde de benzer bir şekilde bir çok sektörde yürütülmektedir.
Sistemi kaba hatları ile anlattıktan sonra şantiyelerdeki işleyiş biçimine biraz bahsedersek, Şantiyelerde şantiyenin boyutuna bağlı olarak şantiye şefi bulunmamaktadır. Onun yerine sahadan gelme ülkemizdeki formen karşılığı proje okumasını çok iyi bilen ve yukarıda bahsettiğimiz odalardan sertifika almış olan kişiler ile işler yürütülmektedir. Proje Müdürü firmalar daha çok maliyet, kar, taşeron kontratları ile ilgilenirken, Şantiye şefliği danışmanlık firmaları ise bunların koordinasyonu ve genel şantiye düzeni ile ilgilenmektedir. Unutulmaması gereken şey kanunların tamamı olarak hem taşeron hem de diğer firmalara uygulandığıdır. Durum böyle olunca taşeronlar ile yapılan kontratın kapsamı önem kazanmaktadır. Şantiyelerin emniyeti yukarıda bahsetmiş olduğumuz şantiye sorumlusunda olmasına karşın işçilerin bire bir sorumlulukları da sendikalar tarafından taşeron olarak iş verilmiş olan özel emniyet firmalarınca denetlenmekte uymayan hem işçi hem de saha sorumlusu ve firma ayrı ayrı cezalandırılmaktadır. Bu denetlemelerin ülkemizde olduğu gibi belediye veya devlet ile bir alakası olmamakta bu işler için sendikalar kullanılmaktadır. Şantiyelerdeki kalite kontrolü genel olarak saha sorumlusu tarafından yapılırken teknik kontrol için ülkemizde olduğu gibi projeyi çizen firmalarca yapılmaktadır.
İşçiliklerin yüksek olması sebebi ile inşaatlarda avrupada olduğu gibi daha az emek gerektiren malzemeler kullanılmaktadır. Bu anlamda alçıpen hazır cephe kalmaları gibi pratik çözümler öne çıkarken sıva gibi el emeği gerektiren işler hemen hemen hiç yapılmamaktadır. Büyük inşaat firmalarında karın bir kısmı araştırma ve geliştirme bölümlerine giderken bu bölümler önümüzdeki 20 – 30 yıllardaki inşaattaki kolaylaştırmalar hakkında çalışmaları bazen üniversiteler ile birlikte götürmektedirler. Bu anlamda bildiğim kadarı ile yapılan çalışmaların başında suni akıllı robotlar gelmektedir. Bu robotların teknoloji ilerledikçe insan gücünü alması planlanmaktadır.
Ülkemizde çok tartışılan inşaat sektöründeki eğitim konusuna değinecek olursak, Kuzey Amerika'da eğitim her türlü meslek için pratik uygulamaya yönelik verilmektedir. Yanı asıl olan öğrencilerin kafasını gerekli olan temel bilgiler ile doldurmaktır. Ülkemizde son sınıfta okutulan öngerilmeli çelik dersi kuzey Amerika'da bazı üniversitelerde doktora seviyesinde okutulmaktadır. Ayrıca eğitim inşaat sektörünün her kademesine yayılmıştır. Sahadan işçi olarak başlayan bir kişi zaman içinde çeşitli seviyelere yükselebilir. Ayrıca tekniker gibi ara elemanların eğitimi için kolejlerin yanında yine özel tekniker odalarında devreye girmektedir. Bir çok iş sahasında teknikerler kullanılmaktadır. Eğitim sonrası lisans ise belli kesim işçiler için dahil gerekli olmaktadır. Lisanslar profesyonel mühendislik lisansı, Profesyonel tekniker sertifikası, Lisanslı elektrikçi- tesisatçı gibi ayrılabilir. Okul bitiren herkes hemen lisans çıkartması mümkün değildir. Örneğin profesyonel mühendislik lisansı için 4 yıl tecrübe ve inşaat kanunları gibi bir takım ek imtihanlardan geçmek gerekmektedir. Kuzey Amerika'da genel olarak tecrübeler ve yıllara bağlı dereceler şöyle açıklanamabilir
0-5 yıl tecübe için acemi mühendis – tekniker – saha sorumlusu vb
5-10 yıl tecrübe için orta mühendis – tekniker – saha sorumlusu vb
10 -.. yıl tecübe için yetişmiş mühendis – tekniker – saha sorumlusu vb
Eğitim konusunda son söz olarak alçıpan ustaları için bile özel kolejler veya dershaneler mevcuttur. İş bulmak için bu dershanelere gitmek şart olmayabilir ama bu örnek pratik hayata uygun eğitim için güzel bir örnek olabilir.

                                   Araştırma: Mehmet Akif Aksoy

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !